Mahal na Jesus Nazareno ng Quiapo: Puso at Pusod ng Katutubong Kristiyanismo

Una muna at bago ang lahat, bagaman deboto nang matagal ang aking mga magulang at makailang-ulit na rin akong nakapunta noong maliit pa ako sa Quiapo, masasabi kong nito lamang huli talagang lubos na tumatag ang aking panata, paniwala at pagsampalataya sa Mahal na Nuestro Padre Jesus Nazareno ng Quiapo. Bukod sa mga himala at biyayang tunay na ipinagkaloob sa akin ng Mahal na Poong Nazareno, lubos na napuspos ang aking pananalig sa Kanya dahil sa Kanyang Dakilang Pananahan, Pakikinig at Pakikiisa na ipinamalas Niya hindi lamang sa aking mga mahal na mga magulang kundi maging lalo na sa lahat ng Kanyang mga deboto't tagatangkilik na nakakasama ko sa tuwing ako'y nagbibigay-pugay sa Mahal na Jesus Nazareno sa kanyang simbaha't tahanan sa Quiapo.

Dati-rati, aaminin ko na minsan o madalas pa nga na tila ang ilan sa mga deboto ay malabis na panatiko lamang at madalas hindi ko maunawaan ang iba't-ibang gawi't ritwal nila na sa aking mga mata'y tila kakaiba. Subalit sa paglaon ng panahon, nawala ang ganito kong para bagang mapagmataas at maling pagtingin sa mga deboto. Dala na rin ng pagdalas ko sa pamimintuho ko sa Paanan ng Senyor Nazareno, naliwanagang tunay ang aking diwa't isipan at tuluyan nang napa-ibig hindi lamang sa paggiliw at pagdulog sa Kanyang Paanan kundi higit lalo sa Kanyang Kamahal-Mahalang Jesus Nazareno mismo at maging sa kanyang mga tagatangkilik dahil sa kanilang matinding pananalig at pagmamahal nila sa Itim na Nazareno. Kung tutuusin, kumpara sa akin na bagu-bago pa lamang ang panata sa Mahal na Nazareno, ang mga matagal nanag sumasampalataya sa Kanya ang talagang tunay na Kanyang mga deboto't tagatangkilik gaya na lamang ng aking mga magulang. Sila ang totoo at milyun-milyong mga kapatid at kababayan nating mga Pilipino na tumatangkilik sa Kanyang Kamahalan.

Pagpapatotoo sa mga himala at biyaya ng Mahal na Jesus Nazareno

Ngunit sa aking munting karanasan sa pamimintuho sa Paanan ng Mahal na Nazareno, masasabi kong binago Niya ang aking buhay sa pamamagitan ng pagkakaloob niya sa akin ng mga biyaya bagaman ako'y di karapat-dapat. Ilan sa mga biyayang ito na kaloob ng Senyor Nazareno ay ang aking kasalukuyang hanapbuhay, ang patuloy na pag-adya sa akin mula sa mga malalalang karamdama't kapahamakan, ang Kanyang Pagkalinga sa aking lola at mga magulang, at higit sa lahat ang biyaya ng kapatawarang ng aking mga pagkakasala't pagkukulang at ang pagpaparamdan Niya ng kanyang mga Banal na Kamay sa bawat araw ng aking buhay. Ang lahat ng mga ito'y bukal na utang na loob at laking pasasalamat ko sa ating Mahal na Nazareno na talagang tigib na tigib sa awa, biyaya at pag-ibig.

Maliban pa sa aking pansariling karanasan sa mga himala ng Poong Nazareno, malaking bagay din ang talagang kamangha-manghang pananampalatayang ipinamamalas ng mga kapatid at kababayan nating nananalig at nagmamahal sa ating Diyos at Panginoong Hesus Nazareno. Ito ang isa sa mga dahilan kung bakit mas lalo pa kong napa-ibig sa debosyon nating mga Pilipino sa Poong Nazareno. Dahil nga rito, masasabing Pilipinong-pilipino ang matinding debosyon na ito sa Itim na Nazareno at ito'y isang bagay na dapat nating ipinagmalaki sapagkat ang pagpaparangal sa Mahal na Nazareno ay hindi lamang isang nakagawian lamang na ritwal bagkus ito ay talagang nakaugat taal na kalinangan at pananampalatayang bayan nating mga Pilipino. Ang pagpaparangal sa Mahal na Nazareno ay ang mukha ng Katolisismong Pilipino na hindi lamang inangkin kundi isinakatutubo at dinalumat pa sa diwa at kaluluwang Pilipino.

Ang Pasyon ni Hesukristo sa Kamalayan at Kalinangang Bayan

Sa aking mas malalim pang pagbubulay-bulay hinggil sa kung bakit gayon na lamang ang pagsampalataya natin sa Mahal na Nazareno, napagtanto ko na ang debosyong ito ay nakaugat sa salaysay ng Pasyon ni Hesukristo  sa wika ng Bayan, na ayon kay Ileto (2011, ika-8 limbag), ay ang siyang nagsilbing epikong panlipunan ng mga Pilipino noong panahon ng mga Kastila.Kung ating babalikan ang ating kasaysayan, palasak na palasak ang pag-awit ng pasyon ng mga Pilipino noong mga panahong iyon. Sa paliwanag ni Ileto, nakaugnay ang mga Pilipino sa Pasyon ni Hesukristo sapagkat nakita nila ang mga hirap na dinaranas nila sa ilalim ng mga Kastila sa kuwento ng mga sakit at dusa ni Hesukristo mismo. At sa kuwento din ng Pasyon, aniya pa ni Ileto, nakita din ng mga Pilipino ang kalayaan, kaginhawaan at kaligtasang matagal na nilang hinahangad. Ang Pasyon ni Kristong ito na pinanghawakan ng mga Pilipino ang siya ring magiging matibay na sandigan ng Himagsikang Pilipino noong 1896 na nilunsad ng Katipunan ng mga Anak ng Bayan sa pangunguna nina Andres Bonifacio at Emilio Jacinto.

Bagamat matindi ang pagtuligsa at pag-usig ng K.K.K. sa kapunuan at mga mapagmalabis na mga fraile ng Simbahang Katoliko, hindi naman tinalikdan at tinalikuran ng mga Pilipino ang mga Aral at Salita ni Kristo. Katunayan nga, maraming mga paring sekular at paring katutubong Pilipino ang naakit at sumapi sa Himagsikang isinagawa ng mga Anak ng Bayan. Dagdag pa nito, sa kabila ng paglibak sa mga prayle, kitang-kita kung paanong iniugnay nina Bonifacio at Jacinto ang taal na kalinangang Pilipino at mga mabubuting turo ng Pananampalatayang Katoliko upang mabuo ang mga Aral, Batas, Alituntunin at Kartilya ng Katipunan. Ang Kartilya at mga Aral na ito, na taal na kalinangan at diwang Pilipino, ang siyang naging saligang-batas at batayang pangkaisipan at panghimagsikan ng Katipunan ng mga Pilipino. Sa madaling salita, dahil sa kanilang karanasang pagdurusang gaya ng sinapit ni Hesukristo, lubos na tinaal, dinalumat at inugat nila ang buhay at pasyon ni Kristo hindi lamang sa kanilang sariling pasyon kundi higit lalo sa adhikaing palayain at muling paginhawain si Inang Bayan. Kung kaya nga, tama ang tinuran ni Ileto na ang Pasyon nga ang siyang naging epikong bayan ng mga Pilipino, higit lalo noong pumutok na ang Unang Sigaw ng Himagsikan para sa Kalayaan.

Ang Hapis ng Ina: Ang Pag-uugat ng Pasyon kay Inang Bayan

Kung sa Pasyon ni Kristo nabanaag ng mga Pilipino ang salaysay ng karanasangnagdaralita, gayundin namang nakita nila sa Mahal na Inang Maria ang kalagayan ng Bayan. Tulad din kay Kristo at palibhasa malakas ang pagka-maka-ina natin, nadama ng mga Pilipino noon ang hirap at pait na dinanas ng Birheng Maria gaya ng nasasalaysay sa Pasyon din ni Hesukristo. Kaya naman tulad ng Diyos Anak na si Kristong Tagapagligtas at Manunubos ng lahat, inatang ng mga Anak ng Bayan sa kanilang mga balikat ang tungkulin at adhikaing palayain si Inang Bayan at dulutan ng ginhawa. Sa ganitong pagkakataon, masasabing nagtagpo at nag-isa ang maka-inang kalinangan ng mga Pilipino na minana pa natin mula sa mga ninunong Austronesyano at ang kahalagahan ng Mahal na Birheng Mariang Ina ng Diyos sa Pananampalatayang Katolikona inangkin at inari na rin nating kalinangan na mga Pilpino. Ang pagtatagpo at pag-iisang ito ay magkakaroon ng makabuluhang epekto sa kung paano dinalumat ng mga Pilipino ang kanilang kapwa buhay pananampalataya, pambansa at pangkalinangan. Dahil dito, mas lalo pang titindi ang pagpapahalaga sa ugnayan at pagmamahalan ng ina at ng mga kanyang anak hindi lamang sa tahanan kundi maging sa lipunan din. Gaya ng kambal at kaakibat na dusa ng Diyos Anak at ng Ina ng Diyos, naging gayon din ang pagtingin ng mga Pilipino sa kanilang Bayan, kung kaya naman mula pa noong Himagsikan 1896 patungo sa Mapayapang Himagsikan sa EDSA 1986 at maging magpasahanggang ngayon, ang laging bukambibig ng mga Pilipino ay dapat itaguyod natin bilang mga Anak ng Bayan ang kapakanan at kabutihan ng ating Inang Bayan.

Ang pamimintuho sa Mahal na Jesus Nazareno: Ang makabagong Pasyon ng mga Pilipino

Sa madaling salita, ang Pasyon ng mga Pilipino ay hindi lamang patungkol sa kani-kaniya at mga pansariling pasakit kundi higit lalo ang Pasyon na ito ng mga Pilipino ay pumapatungkol din sa matagal nang sakit at dusa ng Bayang Pilipino magmula pa noon! At bagaman hindi na palasak ang pag-awit ng Pasyon sa ngayon kumpara sa dati, masasabing ang matindi at kamangha-manghang pamimintuho, pagpaparangal at pagmamahal ng Kanyang mga deboto't tagapagtangkilik ng Mahal na Nuestro Padre Jesus Nazareno ang siyang makabagong Pasyon at Epikong Bayan nating mga Pilipino na nabubuhay sa panahong kasalukuyan. Nagbago man ang panahon, hindi pa rin nawawala ang Pasyon na likas at taal na sa ating pananampalatayang bayan bagkus gaya ng panahon, nagpapatuloy pa rin ito bagaman nagbabagong-anyo. Taliwas sa tingin o sabi ng iba, hindi maaaring sabihin na panatisismo lamang ang pagpintuho at pagtangkilik sa Senyor Nazareno dahil sa ito ay pagpapahayag hindi lamang ng isang dalisay, malakas, taal at katutubo na pagsampalataya kundi isa ring paglalantad at pagmamalas ng kamalayan at kalinangang Bayan na tahasang ipinapakita ang Pasyon ng Bayan at ang Poong Itim na Nazareno ang siyang mukha ng pasyon at hapis na ito ng Bayan.

Kung kaya dahil dito, masasabing ang Quiapo na siyang luklukan at tahanan ni Kristong Bathala na minamahal ng mga Pilipino bilang Mahal na Nazareno ang siyang puso at pusod ng taal at katutubong Kristiyanismo. Dahil sa naiugnay at naiugat ng mga Pilipino ang Pasyon sa taal na kalinangan nito, namasdan ng mga Pilipino ang kanilang hirap at hapis sa Mukha at Krus na pasan-pasan ng Mahal na Jesus Nazareno. Ngunit hindi lang naman sa dusa nakakaugnay ang mga Pilipino sa Pasyon ng Mahal na Nazareno. Bagkus sa Pasyon din niyang ito, nakadarama at nakahuhugot ng lakas at pag-asa ang mga Pilipino sapagkat lubos nilang nauunawaan ang pasyon ni Hesukristo: Na lahat ng kahirapan at kasakitan, kasamaan at kasalanan, at kalungkutan at kasawian ay may ganap na hanggana't katapusan. At gaya ng Salaysay ng Pasyon ng Mahal na Jesus Nazareno at mga pasyon ng Bayan sa iba't ibang yugto ng kasaysayan (mula Balintawak hanggang sa EDSA), sa huli, lahat ng pag-iibayo't paghihirap ay kalayaan, kaginhawaan, kaligtasan at katubusan din ang magiging kahahatungan ng Pasyon.

Pista ng Nazareno: Pasyon at Dalit ng Bayan

Kung lalaguming lahat, masasabing ang karanasa't kasaysayang bayan nating ito ang siyang malinaw na paliwanag kung bakit gayon na lamang ang pagpapamalas ng matinding pagpintuho at pagtangkilik nating mga Pilipino sa Mahal na Nazareno, laluna kung Kapistahan niya tuwing ika-9 ng Enero taun-taon. Bagamat ang Kapistahan ay nagsimula sa paggunita ng traslacion (o paglipat) ng Kawangis ng Poong Nazareno nito sa Simbahan ng Quiapo mula sa Intramuros, sa paglaon ng panahon, ang Kapistahang ito ay naging taunang paraan mga Pilipino upang maihayag nang taimtim ang palagian at malaon nang Pasyon ng Bayan. Ngunit sa kabilang banda, ang Kapistahang ding ito ng Mahal na Jesus Nazareno  ay pagkakataon rin ng mga Pilipino, sa kabila ng lahat ng mga pighati, upang makapagbigay-parangal at pasasalamat sa Kanyang mga himala't biyayang kaloob Niya, sa iba't-ibang kaparaanan, sa ating lahat at sa sinumang tapat na namimintuho, gumigiliw at umiibig sa Kanyang Kamahalan bilang Nuestro Padre Jesus Nazareno ng Bayang Pilipino.

(Ang mga larawang ginamit sa talaarawang dagitab na ito ay sariling kuha ng May-akda noong Enero 7 at 9, 2011 sa Quiapo at Intramuros, Maynila)


BATIS AT SANGGUNIAN:

Ileto, Reynaldo C. (2011, 8th Edition). Pasyon and Revolution: Popular Movements in the Philippines 1840-1910.

Ang Paghaharing-Bayan bilang Kaisipang Diwang Panlipunan ni Bonifacio at ng Katipunan

Si Andres Bonifacio na kinilala bilang Presidente ng "Republica de Tagala"

DALA NA RIN ng matinding impluwensiya ng kolonyal na mentalidad, madalas at palagi nating iniisip na mga Pilipino na lagi na lamang tayong kumukopya o gumagaya sa halos lahat ng mga bagay sa ating paligid, ito man ay produkto, bagay, palabas sa telebisyon, mga awitin o mga pelikula. Maging sa ating sistemang pulitikal, malaon na tayong namulat at naturuan na ang ating “demokrasya” na tinatamasa ngayon ay diumano’y “tinuro” at “ipinamana” lamang sa atin ng mga Amerikano.

Bagamat may katotohanan ang pananaw nito, ito ay sa kadahilanang ang pagtingin natin sa ating kasaysayan at kultura ay hindi lubos na nakaugat talaga sa ating sariling kalinangan at pagkakakilanlan bilang mga Pilipino. Gaya nga ng palagian at maka-ilang ulit nang pagdalumat at pagtalakay dito ng kagalang-galang na istoryador at Pilipinolohistang si Dr. Zeus A. Salazar, ito ay dahil sa ang ating pagtingin sa kasaysayan ay palaging patungo sa palabas. Ito ay ang tinatawag niyang pang-kaming pananaw. Ayon sa kanya, ang pang-kaming pananaw ay ang pagpapaliwanag ng ating kasaysayan at mga gawi sa mga dayuhan at taga-labas gamit din ang wika nila (Espanyol sa una, at Ingles sa ngayon). Kumbaga, sa simpleng pangungusap, ito ang pang-kaming pananaw: “Ganito kami noon, tulad niyo, may ganito din kami, blah, blah.” Sa madaling salita, ang nagiging batayan ng pang-kaming pananaw dapat laging may bahid ng impluwensiya at pagkakatulad ang ating mga gawi at kasaysayan sa mga taga-labas. Hindi naman masama talaga ito kung tutuusin sapagkat may pakikipag-ugnayan naman talagang nagaganap sa pagitan ng mga tao’t bansa subalit gaya nga ng pinupunto ni Dr. Salazar nagbubunga ito ng pagkawala ng ating pagkakakilanlan at pagkawalay natin sa sariling kasaysaya’t kalinangan. Dahil sa siyang namamayaning pang-kaming pananaw nito kung kaya maging ang pagtingin natin sa sarili nating kasaysayan ay panlabas at pang-kami na rin at ang bunga nito, lagi nating iniisip na “wala tayong sariling kalinangan, kabihasnan at pagkakakilanlan” na maituturing na isang malaking kalokohan.

Taliwas sa pang-kaming pananaw, ang pantayong pananaw naman na binuo, inisip at pinalalim ni Dr. Salazar ay ang pagtingin sa ating sariling kasaysaya’t kalinangan mula sa loob. Gaya nga ng madalas sabihin ni Dr. Salazar, ang pantayong pananaw ay ang pagtingin at pagpapaliwanag ng Kasaysayang Pilipino para sa mga Pilipino mismo. Kumbaga, ang pantayong pananaw ay pagpapaliwanag sa ating mga sarili kung sino at ano ba “tayo” bilang mga Pilipino. At di-tulad ng pang-kaming pananaw, wika ng bayan – ang wikang Filipino – ang siyang gamit na wika sa pag-aaral, pagdadalumat at pagpapaliwanag sa Kasaysayang Pilipino. Layon ng Pantayong Pananaw na muling balikan ng mga Pilipino ang kanilang sarili, katangi-tangi at taal na kalinangan, kagawian at kaayusan na mababanaag hindi lamang sa ating kasaysayan kundi maging sa ating kasalukuyan. Bagamat hangad ng Pantayong Pananaw na muling maugat ang Pilipino sa kanyang taal na kalinangan, hindi naman nito tinatatwa ang mga impluwensiyang banyaga o dayuhan sa ating kultura laluna’t kung ito ay pumasok sa proseso ng pagsasakatutubo o inculturation sa terminolohiya ni Fr. Anscar J. Chupungco, OSB.

Katunayan dahil sa mga layunin nito, masasabi na ang Pantayong Pananaw ni Dr. Zeus Salazar at ng Bagong Kasaysayan ay pagpapatuloy at muling pagbubuhay sa mga kaisipa’t adhikain ng Kataas-taasan, Kagalang-galangang Katipunan ng mga Anak ng Bayan, o KKK, na tinaguyod at itinayo ni Andres Bonifacio noong 1892 hindi lamang bilang isang pambansang kilusan para sa kalayaan ngunit bilang katuparan na rin ng kanaisan ng mga Pilipinong anak ng bayan na makamit ang ganap na kalayaan mula sa mga Kastila at magkaroon ng sariling pamahalaan at bansa. Hindi lubusang mauunawaan ang Pantayong Pananaw kundi uunawain ang halagahin at layunin ng Katipunan ni Andres Bonifacio. Makikita ang ugnayan ng Pantayong Pananaw at ng Katipunan sa iisang bagay: ang pagiging tunay, taal at katutubo nito o sa lenggwahe sa mga panahong ito, sa pagiging orig nito (orig kung ikaw ay jologs) at uniquely Filipino naman ang tawag mo (kung ikaw ay sopistikadong elit).

Sa madaling salita, taliwas sa palagian nating iniisip na wala tayong orihinalidad, makikita sa kaisipang diwang panlipunan (social philosophy) ng Katipunan (na dinadalumat ng Pantayong Pananaw ngayon) na mayroon talaga tayong malawak, malaon, makulay, masining, at mayaman na sariling kaisipan, kabihasnan, kalinangan at kaayusan, higit laluna pagdating sa aspeto ng pulitika at pamamahala. Kitang-kita sa kaisipang diwa o pilosopiya ng Katipunan ang mga taal na konseptong pampulitika tayong mga Pilipino noon pa man.

Bagamat madalas sabihin na hiram at pamana lang diumano ng mga dayuhan sa atin ang demokrasya, wala itong katotohanan at masasabing isang kasinungalingan. Para bagang sinasabi na wala sa wika o kahulugan ng mga Pilipino ang kaisipan ng kalayaan at pamahalaan. Noon pa man, umiiral na ang mga kaugaliang demokratiko sa Pilipinas, iyon nga lamang, hindi “demokrasya” ang tawag dito dahil na rin sa ang demokrasya ay salitang Griyego at dahil na rin sa may sariling katawagan o kaayusan ito noon sa mga sinaunang Pilipino. Katunayan, ang pagtatanghal sa isang tao noon bilang isang hari, datu, raha o maging ng isang bagani ng mga mamamayan dahil sa kanilang ipinakitang katapangan, kadakilaan o kabayanihan ay maituturing na demokratiko o dili kaya’y masasabi pa nga sa Ingles na ito ay isang pagkilos o exercise or example of a direct democracy.

Dito sa puntong ito, papasok ang kahalagahan ng ginampanan ng Katipunan sa ating kasaysayan at kalinangan. Bagaman laging sinasabi sa tuwina ng mga mainstream na istoryador na ang Katipunan diumano ay halaw lamang sa La Liga Filipina ng mga repormistang propagandista sa kadahilanang ang tagapagtatag nito na si Bonifacio ay kasapi nito, wala itong batayan. Sa katunayan pa nga, mahihinuha na bagupaman matatag ang La Liga, naisip na ni Bonifacio na bumuo ng samahan o kilusan na magpapalaya sa mga Pilipino mula sa Espanya at marahil kaya lamang siya sumali sa Liga upang makaakit at makahikayat ng mga taong may mataas na katayuan sa lipunan na sumali sa kanyang binabalak na Himagsikan. Malayung-malayo ang Liga sa Katipunan, gaya ng pagpapaliwanang ng marami nang beses ni Dr. Salazar. Unang-una, ang hangarin ng Liga ay mga reporma at awtonomiya para sa Pilipinas samantalang ang sa Katipunan ay ganap na kalayaan at kasarinlan mula sa mga dayuhan. At isa pa, sabi nga rin ni Dr. Salazar, di-gaya ng Liga na puspos ng mga kaisipang Kanluranin, ang Katipunan ay nakaugat sa taal na kalinangan ng mga Pilipino.

At talaga naming makikita ang pagkakaugat na ito ng Katipunan sa taal nating kalinangan sa pamamagitan ng mga adhikai’t layuning pambansa nito. Kitang-kita ito layunin ng Supremo Andres Bonifacio sa kanyang pagtatayo ng Katipunan. Mababanaag sa kanyang mga sinulat at gayundin ng mga nasulat ni Emilio Jacinto na kanyang kanang-kamay at sanggang-dikit na ang Katipunan ay hiniraya hindi lamang bilang isang mapanghimagsik na kilusan at samahan ngunit bilang isa ding pamahalaang ganap at baying tunay na kukupkop sa lahat ng mga Pilipino sakaling magtagumpay ang Himagsikan ng mga Anak ng Bayan. Makikita ito mismo sa kung paano tinawag ni Andres Bonifacio at ng Katipunan ang Pilipinas bilang Inang Bayan at ang mga Pilipino bilang mga Anak ng Bayan. Sa kabuuan ng pagbubuo ng Bansa, tinawag niya ito bilang Haring Bayang Katagalugan (Katagalugan ang nais na itawag ni Bonifacio at ng Katipunan sakaling mapalayas ang mga Kastila sapagkat ayon nga sa Kartilya ng Katipunan, “Ilocano, Pampango, Bisaya o Bicolano man, atbp., ay Tagalog din; dapat ding tandaan na ang salitang Tagalog ay mula sa salitang “Taga-Ilog” at marami sa mga sinaunang Pilipino sa lahat ng panig na kapuluan sa Luzon, Visayas man o Mindanaw ay palaging nakatira malapit sa mga ilog, dalampasigan o baybaying-dagat, kung kaya Tagalog din sila). At bilang kinilalang tagapagtatag ng Katipunan at siyang Supremo nito, tinanghal naman siya ng mga Katipunero bilang Pangulo ng Haring Bayang Katagalugan.

Ang Haring Bayang Pilipino ang inasam na kaayusang pambansa at pamamahala ni Bonifacio at ng Katipunan. Ito marahil sa aking pananaw ang ating taal na konsepto na maaari nating itumbas sa “demokrasya” ng Kanluran. Bagupaman sabihin ng iba na ang “Haring Bayan” ay ang isang isinalokal lamang na bersyon ng demokrasya at hindi talaga uniquely Filipino, mahalaga na dapat dalumatin ang salita at kaisipang ito ni Bonifacio at ng Katipunan. Sabi nga ni Dr. Salazar (1997) sa kanyang monograf na “Si Andres Bonifacio at ang Kabayanihang Pilipino,” ang Haring Bayan bilang taal at natatanging kaayusang pampulitikal na nakaugat sa Kapilipinuhan ay “isang pagdadalumat mula sa loob ng ating kalinangan. Bilang tugon sa pueblo soberano (“naghahariang bayan”) ng Kastila at Europeo, ang konsepto ng “haring bayan” ay tumutukoy kapwa sa ideya ng paglilipat ng kapangyarihang pulitikal at panlipunan sa bayan (bunga ng makademokrasyang puwersang rumaragasa sa mga bayan ng mundo noong ika-19na dantaon), at gayundin sa panloob o taal na pagtingin sa “hari” bilang bayani ring tagapagtanggol ng kabuuan sa anumang paghahamon o panghihimasok mula sa labas” (Salazar, 1997). Dinagdag pa ni Dr. Salazar na tinignan ni Bonifacio ang “kanyang “Haring Bayan,” kung saan ang pinuno ay isa lamang katiwala o tagasilbi/tagatulong (bayani nga!) ng Bayan at ng mga “kapatid” na kapwa mamamayan” (Salazar, 1997).

Sa yugtong ito, masasabi nga talaga na ang Haring Bayan ay kapwa ang pamahalaan, kaayusang pambayan, at bansa na hiniraya at hinangad ni Andres Bonifacio at ng Katipunan na itaguyod sa pagbagsak ng Espanya sa Pilipinas. Makahulugan at makabuluhan ang Haring Bayan sapagkat ipinapakita nito na ang siya talagang sentro ng Himagsikan 1896 ay ang Bayan, kaya nga siya ang “hari.” Dapat maunawaan ang Haring Bayan hindi bilang tungkol sa mga hari at naghahari-harian kundi bilang ito ay ukol sa Bayang Pilipino na siyang hari at dapat maghari sapagkat sa kanila nanggagaling ang kapangyarihan ng mga pinuno na maglingkod at mamahala para sa kabutihan ng Bayan at ng lahat. Kung kaya nga ang paghahari ng Bayan o ang Paghaharing-Bayan ang siyang maituturing na siyang kaisipang diwang panlipunan, pamamahala at pambayan ni Bonifacio at ng Katipunan. Sa pagkakatatag pa lamang ng Katipunan, mababanaag na ang mga demokratikong gawi sa ating kalinangan. Ang mga pinuno ng Katipunan ay hindi lamang basta tinanghal ang mga sarili na mga pinuno ng kilusan kundi hinain nila ang kanilang mga sarili sa pasya ng mga kasapi nito na sila ay ihalal. Katunayan, si Bonifaciong siyang nagtatag nito ay tumanggi na tumakbo sa panguluhan ng Katipunan at sa halip si Deodato Arellano ang nahalal ng mga Katipunero bilang unang pangulo nung 1892 ng noo’y samahan pa lamang na Katipunan bago ito naging isang pamahalaang mapanghimagsik noong 1896 na niluklok si Bonifacio bilang unang pangulo at supremo nito. Patunay lamang ito sa mga taal na konseptong demokratiko’t pulitikal ng mga Pilipino na nananalaytay noon pa man sa kabila ng pananakop at paniniil ng mga banyaga.

Sa panghuli, masasabi na ang paghaharing-bayan na ito na binuo ni Bonifacio at ng mga Anak ng Bayan ay hindi lamang bersyon ng Kanluraning demokrasya (na ang sinaunang pakahulugan ay “pamumuno ng mga tao”) bagkus ito ay ang talagang ating taal at katutubong “demokrasya.” Higit pa rito, ang haring bayan o paghaharing-bayan ay hindi lamang basta tungkol sa paghahari ng bayan, ito rin ay tungkol sa pagtuturingan ng mga nakapaloob sa kaayusan ng haring bayan bilang mga magkakapatid at mga Anak ng Bayan na siyang nagtatanggol, nangangalaga at nagpapayabong sa kalayaan at kaginhawaan ni Inang Bayan. Ang Paghaharing-Bayan ang siyang kaisipang diwang panlipunan na hinangad at minithi nina Bonifacio at ng mga Anak ng Bayan. Bagamat hindi ito ganap na nagtagumpay, nasa atin pa ring mga kamay na mga anak at apo nina Bonifacio at ng mga naunang mga Anak ng Bayan na talagang ipagpatuloy ang adhikain nilang ito na pagtataguyod ng isang Bayang talagang nakaugat sa mga kalinanga’t halagahin nito.

Sa panahong ito ng “Bagong Pilipinas” na tumatahak na ngayon sa Matuwid na Daan, nararapat lamang na dapat muling ibalik sa diskursong pambansa ang Paghaharing-Bayan na ito nina Bonifacio at ng Katipunan bilang siyang tunay na kaganapan ng ating Demokrasyang Pilipino.

MGA BATIS O PINAGSANGGUNIAN:

Salazar, Zeus A. (1997). "Si Andres Bonifacio at ang Kabayanihang Pilipino." Lunsod Mandaluyong: Palimbagang Kalawakan.

______________. (1999). "Ang Kartilya ni Emilio Jacinto at ang Diwang Pilipino sa Agos ng Kasaysayan." Lungsod Quezon: Palimbagan ng Lahi.

The enduring legacy of Hillary Rodham Clinton

Photo Credit: www.businessinsider.com

IN JUST A few hours after I finished writing and posting my latest blog entry and piece on why I consider Hillary Rodham Clinton one of my feminist heroes alongside former Philippine president Corazon Aquino, here I am finding myself typing another related blog entry about Hillary again, this time, I am writing about her political future and legacy.

According to official press releases and transcripts from both the Philippine and American governments, US Secretary of State Hillary Rodham Clinton's recent 2 day-visit to the Philippines serves as an affirmation and renewal of historic ties between the two countries. As a matter of fact, Hillary's visit was timed to commemorate the 60 years of the US-Philippines' Mutual Defense Treaty and Partnership, which was began in 1951 during the time of President Quirino. And at this time when there is so much animosity in the South China Sea (or what we know and call now as West Philippine Sea), Clinton's visit could not be more timelier and significant than ever. First, in the face of growing Chinese political and economic clout, a military boost and moral support from the U.S. is what exactly ill-equipped Philippines badly needs. Second, in view of its diminished standing in the world, exploiting the territorial disputes among Asian neighbors is very much to the advantage of the United States as it seeks to halt the growing influence of China and salvage its struggling star power. In other words, the Clinton visit to the Philippines (and other ASEAN countries like Thailand and Indonesia) is mutually beneficial to all parties involved. And given Hillary Rodham Clinton's global rockstar standing and stature, there is no other American official (not even the now unpopular US President Barack Obama) who can do this job well in renewing America's global leadership than her.

After all, whenever and wherever Hillary Clinton travels the globe, she carries with her not just the name of the United States but also what Americans call her truly American story, which serves as an inspiration to millions of people, women in particular, that she meets around the world. In truth, aside from remarkably performing her official duties and functions as US Secretary of State, Hillary Rodham Clinton also brings with her job her personal advocacy of promoting women's rights and gender equality. In fact, Hillary Clinton has made gender equality and women's rights, aside from the restoration of American power, the cornerstone of her international statecraft diplomatic agenda. Whether she be in the White House, the Senate or the State Department, Hillary will always be a feminist and constant champion of women's rights throughout the world. And since she became secretary of state, she has constantly spoken about emphasizing on the promotion of equality between women and men, especially in the developing world and the battle to end human trafficking, whose victims have always been women and young boys and girls.

As such, I can say that the candidate Hillary Clinton whom I rooted for during the 2008 US presidential primaries is still the same Hillary Clinton the diplomat that she is today. And oftentimes, I am really amazed at how people in other countries receive her as if she is the head of state of her country. Just look at how she was recently received in Manila in the past two days. Many Filipinos, especially young Filipinos and women, were very much thrilled and excited to see and get a glimpse of her. (In my case, as a certified Clintonista, I am really frustrated that I didn't get to see her in person). As I said in my previous blog on her, since her epic quest for the US presidency in 2008 which helped pave the way to elect the US' first African-American president, Barack Obama, she has inspired millions of people everywhere and I count myself among those millions of people she has inspired.

And judging from the questions, queries and remarks made to her by her Filipino audience and fans during her public forum, it is very clear that many still think that she should still run for U.S. president and finally become the first woman president of the United States. However, just like in her other statements, Hillary Clinton has time and again said that she is not anymore seeking the presidency and will definitely retire from politics in 2012. Without a doubt, these constant pronouncements from her very lips have disappointed many Clintonistas both in America and around the world. Some still believe, given the economic and political situation of the United States, that Americans should elect in 2012 the woman they should have elected all along in 2008, in order to get them out of the mess that they are currently in right now. And I am actually one of those fans who are hoping that she would still give the White House a second try if not in 2012 then in 2016 after her party mate President Obama finishes his full-two terms in office. And I am sure, that'll be both exciting and sizzling.

Nonetheless, given Clinton's consistent reluctance, it seems to be a far-fetched possibility and perhaps, a dream that should be bade goodbye for now. Given that, I cannot help myself but feel sad and sorry not just for Hillary but for the United States. I really feel sorry for the prospect that Hillary Rodham Clinton will end his public career without having able to realize her childhood dream of becoming the first woman president of the United States and that America will have the first and the best woman president it never had. 

Somehow, it puzzles me as to how she ended up losing the presidential nomination when she almost had it from the beginning. Was it because of political blunders? Lack of an inspiring message and theme? Poor organization? Negative campaigning? Black propaganda? Or was it simply a case of sexism and chauvinism? As one friend of mine commented, after Hillary conceded and declared her support for Obama, it seems that Americans are more sensitive to racial issues than gender issues and that given its history and psychology with race, Americans are more willing to elect an African-American than a woman for president of the United States. After all, he surmised, America needs to heal its wounds and find a closure to its dark past on race and slavery and at the time, Obama's candidacy was the perfect moment to finally put an end to this haunting saga. 

Perhaps, my friend is correct, after all. Because rather than wallowing in self-pity and bitterness, Hillary Clinton poured all her heart out to ensure Barack Obama's election as the United States of America's first African-American president and thereby showed that race and gender are two issues that go hand-in-hand, which require to also be addressed hand-in-hand and heart-to-heart. That is why somehow, I also I understand why Hillary Clinton is not anymore eager to become president of the United States. I think Hillary Clinton knows deep inside her heart that she has already secured a venerable place in U.S. and world history. And perhaps, she is taking consolation to the fact that if she does not become the first woman president of the United States, whoever becomes the first woman president of America will always look back with gratitude to the historic campaign and quest that she mounted to capture the White House in 2008. And certainly, every  woman who becomes president of the United States from that day onward will always look up to her for gratitude and inspiration. Without a doubt, that would ultimately be her greatest legacy as a woman and as a leader.

Hillary Rodham Clinton, My Feminist Hero

Photo Credit: www.literaryagentblog.com

EVER SINCE I was a kid, I have always looked up to one of America's most popular and powerful political couples: Bill Clinton and Hillary Rodham Clinton. I was amazed at how they were able to pull it together through all the political crises - and personal scandals - they had to face during their time and stay in the White House. In particular, I came to admire the fortitude and steeliness that Hillary Rodham Clinton displayed through all these stuffs. As a matter of fact, alongside our very own and dearly beloved icon of Philippine democracy, President Corazon C. Aquino, then U.S. First Lady Hillary Rodham Clinton was one of the women in politics that I looked up to with deep respect and reverence. And as the years went on, from her stay in the White House to her foray into the U.S. Senate, I came to admire Hillary Clinton all the more.

That was why when she declared her intention to seek her Democratic Party's U.S. presidential nomination in 2008, there were no second thoughts on my part on who I would be rooting for in the race for the White House. Even if during the US primary season, many people (including my friends) began to be attracted by the charisma and appeal of the equally formidable and great Democratic candidate Barack Obama (who I later rooted for when he became the nominee against the Republican John McCain), I stuck it out with Hillary Rodham Clinton from the first primary and caucus in Iowa in January 2008 (where she disappointingly placed 3rd) to her first place comeback in New Hampshire and up to her historic and gracious concession speech to Obama in June 2008 at Washington, D.C. 

Though I am not an American or a U.S. immigrant or national, I was very much hooked into the primary race between Clinton and Obama. Although Obama was far more eloquent and oratorical than Clinton, I was more moved by Hillary's clear vision and strong determination to serve her people and restore her country's diminished standing in the world as a result of George W. Bush's 8 year-leadership in Washington. I also liked how she conducted her campaign with courage, perseverance and grace, in spite of all the attacks hurled at her. Most of all, I was very much touched by how Hillary Rodham Clinton's campaign appealed to American women, wives and mothers. Even though at first, she did not want to play the "gender card" during her campaign, millions of American women responded and warmed up to her and canonized her as their crusading Joan of Arc and took it upon themselves to see her elected as America's first woman president to finally break the glass-ceiling against them in U.S. politics, once and for all.

Despite this, Hillary Clinton's campaign received not just criticisms but even unnecessary and uncalled-for sexist, misogynistic, chauvinistic and bigoted remarks and ridicules from different quarters in U.S. society.  As someone born and raised in a country where women are given high esteem and a country that already had two successive women presidents in just a short span of 15 years, I was really appalled and disappointed, and to think, that Hillary is running for president of the United States, the world's most powerful, progressive and liberal country in the world. Her campaign, on the one hand, made me realize that though there have been gains in gender equality throughout the world, discrimination and stereotyping of women are still persistent. It somehow reminded me of stories here at home on how during the 1986 snap presidential election the late dictator Ferdinand Marcos sarcastically dismissed and pejoratively ridiculed then opposition candidate Corazon "Cory" Aquino as a "mere housewife" who had no experience and as a woman whose only place in Philippine society is the bedroom. To which, the saintly heroine Cory Aquino retorted cleverly that it was true that she was just a housewife who had no experience: no experience in killing, stealing, cheating and assassinating political opponents. And like my first and other feminist hero, Cory Aquino, Hillary Clinton also responded with grace and strength to all the attacks, political, sexual and personal, that were hurled against her.

And at the time that Hillary Clinton was running for president, I was also in my last year in college, preparing for my undergraduate thesis. As such, these circumstances that Hillary's campaign faced, coupled with my realization that gender equality is an issue that is so often neglected, overlooked and underestimated, helped me a lot in deciding that my undergraduate thesis shall focus on the condition of women in the workplace. Though it may sound exaggerated for some, I believe that this decision was one of the most important decisions and choices that I ever made in life. That decision to choose gender equality as a topic for my thesis not only opened my eyes to social realities and inequities that were unfolding right before my eyes but also radicalized my view on women's rights and welfare. Ever since then, I have taken and made gender equality my personal cause, advocacy and commitment in life, which some of my friends find unlikely and quite surprising especially since I am a guy. And I am happy to say that in in my current work where I do researches and policy studies on labor and employment, I am able to fulfill this commitment by always making gender equality between women and men very much a part of my research agenda and studies. In a way, I credit both women - Cory Aquino and Hillary Clinton - and their life stories for awakening the male feminist in me.

Photo Credit: blog.zap2it.com/pop2it/2008/08/hillary-clinton.html

And somehow, I know deep down inside my heart that I owe my renewed and full-fledged male feminism to Hillary Rodham Clinton and her historic bid to become America's first woman president. The seeds of feminism in my life were planted in me unconsciously by my mother who told me stories about Cory Aquino and how she inspired millions of Filipinos to liberate themselves. Eventually, these seeds finally grew, sprouted and blossomed when I came to witness and marvel at Hillary Clinton's epic campaign to become the first woman president of the United States. In as much as Cory Aquino's story touched me, Hillary's quest also moved me. 

Looking back, somehow, even if she did not succeed in her quest to become president, I can say that her campaign was a campaign that truly made a difference not just in America but around the world - a truly historic campaign that made an impact not just to women but even men like me, as well. And for that, I will be forever thankful and grateful.

The Calling of A Filipino Catholic Social Economist

Discerning one's purpose in life is very much difficult and could at times get so confusing and complicated. Knowing your purpose in life requires not only listing the things that you want to do but also creating an identity for yourself, not for the sake of labeling or packaging yourself, but for the sake of being true to your own and inner self. And for a very politically-oriented and socially-aware person like me, finding something concrete is very crucial to all the things, beliefs and ideals that I hold so dear in my life.

I am not ashamed and afraid to say that I have been shaped by various ideologies and ideas that I have sought to study and at times, try to affiliate with, theoretically, such as Marxism, Maoism, Socialism, Christian Socialism, Conservatism, Social Liberalism and all the political -isms out there. And these ideas that I have read and learned, though conflicting to one another, have enriched me so much to understand the complexities of these ideas and appreciate the common goals of all these ideologies.

As a result of these constant readings, I have been somewhat obsessed as to how I would label myself politically. It somehow also had an impact to what I really want to be in life. Later on, I realized and understood that my identity and meaning in life as a person can never be - and should never be - defined by my desire to fit in this or that side or center of the political spectrum. It must be defined by my passions in life and above all, grounded and guided by my faith. 

As such, amidst my constant musings in life and on the things that have long interested me like politics, economics, philosophy, theology, history, culture and the arts - I have somehow discovered what I am meant to be in this world through my faith.

Yes, faith has always played a central role in my life. Though I cannot say that I am a very religious and spiritual person in terms of personal devotion, regular prayers and other routeinary religious activities, I can say that my Christian faith has always been the anchor and basis of my political awareness and social activism, though I have oftentimes been lukewarm with it. As a matter of fact, after a careful assessment of my religious life in the past, I can say that I have somewhat been more of an agnostic, in terms of personal fortitude, rather than a Catholic. Nonetheless, God is still good, I realized that more than Marx, I have always constantly found the message, the Gospel of Christ as truly appealing to my heart. It is for this reason that despite my weak and small faith, I have remained a Christian.

Though Marx's critical analysis of the social order seems to remain as interesting as he first unveiled it more than a century ago, Christ's message of love for the poor and the oppressed seems to be more eternal and immortal than ever. This truth of Christ's love is and always will be the center of my politics and economics - and this truth has actually been constantly preached by the Church through her Social Teaching, which I have come to know long before but have began to appreciate and nourish only now. 

Contrary to the popular belief that Catholic Social Teaching began with the great Pope Leo XIII's promulgation of his social encyclical Rerum Novarum, it actually dates back to Jesus Christ himself - whose images as the Good Shepherd, the Good Samaritan, the Wounded Healer, the Wandering Jew, the Carpenter of Nazareth, the Lowly Servant and the Crucified Lord and Savior, continue to touch and move my heart. As shown by the social encyclicals of the Popes of the Church, Jesus Christ is the heart and soul of Catholic Social Teaching. His Gospel is the cornerstone of Christian Social Thought.

But unlike other social thoughts, Catholic Social Teaching is not an ideological agenda but a positive message and an encompassing idea that seeks not only to reaffirm its Christian roots and values but also to shape consciences and share its ideals to all peoples, regardless of one's race, religion, sex or age. In other words, Catholic Social Teaching, rather than exclusive, is actually inclusive of all people. That is why it is 'Catholic' Social Teaching. It is 'universal.' It is meant to be shared to all peoples, like Jews, Muslims, Buddhists, Hindus and even Atheists. It seeks not to proselytize or forcibly convert other people to the Catholic Faith but to engage them in dialogue and cooperation to help solve man's problems and find hope and beauty in our common heritage and shared humanity.

It is for this reason that I have finally found my meaning and purpose in life. Being a Catholic and an economics graduate by background, I know that in this world, where relativism seems to be the name of the game, it will be a hard and difficult struggle. But as Pope Benedict XVI always reminds us, we must be firm in our Christian faith and roots. When I was still a child, I wanted to become like this or that. Today, I know what I want: To be a Filipino Catholic Social Economist, working for the good of all people, who are my brothers and sisters in the Lord.

Maligayang Pagdating sa aking Bahay-Dagitab! Welcome to my Homepage!

Hi there!

I warmly welcome you to my online political and economic blog! In this blog, I aim to share my ideas and insights on various social, political, economic and cultural issues circulating around the world today. And also, I expect to get and exchange new ideas, diverse views and different opinions not just from my friends but also from visitors and guests of my blog site! Most importantly, I would welcome any disagreement, opposition or criticism to my blog entries. After all, the right to online blogging and the freedom to comment on the worldwide web are the best examples of democracy in action - in the internet! 

So just sit back, read happily and relax!

Maraming salamat po!

Yours truly,

Dalub-Agimat